Informacje o obiekcie

Na fot. Kościół św. Marcina w Opatowie

Wroc?aw, Ko?ció? ?w. Jana Chrzciciela, Katedra Wroc?awska

  

Najwcze?niej zasiedlonymi terenami Wroc?awia by?y Ostrów Tumski i Wyspa Piaskowa. Wroc?awska katedra po?o?ona jest na Ostrowie Tumskim, obecnie to budowla gotycka, powsta?a w miejscu czterech wcze?niejszych murowanych, w tym dwóch roma?skich.

Opis obiektu

Najwcze?niej zasiedlonymi terenami Wroc?awia by?y Ostrów Tumski i Wyspa Piaskowa. Wroc?awska katedra po?o?ona jest na Ostrowie Tumskim, obecnie to budowla gotycka, powsta?a w miejscu czterech wcze?niejszych murowanych, w tym dwóch roma?skich.

Pierwsz? kamienn? budowl? w tym miejscu by? ko?ció? przedroma?ski, zbudowany w ostatnim trzydziestoleciu X w. Posiada? naw?, transept i krótkie prezbiterium zako?czone pó?kolista apsyd?. Odkryto po?udniowe fragmenty jego apsydy, oraz mury o grubo?ci 1,1 m, w tym du?y kawa?ek prostej ?ciany, interpretowanej jako szczytowa ?ciana po?udniowego ramienia transeptu.

Wszystkie odnalezione fragmenty tej budowli wykonano w technice opus incertum, z kamienia polnego. O? tego ko?cio?a odchylona by?a w kierunku pó?nocnym od osi wschód-zachód, wed?ug której orientowano ko?cio?y roma?skie. Na pozosta?o?ci tej budowli natkni?to si? w rejonie obecnego prezbiterium i szerszego prz?s?a nawy g?ównej, podczas prac archeologicznych w latach 1996-98.

Odkryte i zbadane relikty pierwszego ko?cio?a przedroma?skiego przekre?li?y wszelkie dotychczasowe spekulacje na temat "drewnianej" katedry. Prace wykopaliskowe pozwoli?y na wykonanie od strony pó?nocnej wygodnego, niekoliduj?cego z dotychczasow? funkcj? katedry zej?cia do istniej?cej pod prezbiterium krypty katedry wolterowskiej (tu? po zniszczeniach wojennych zasklepionej p?yt? betonow? i zamkni?tej) i wykonanie dwubiegowych schodów. Materia? budowlany pochodz?cy z przebitego przy tej okazji muru wykorzystano nast?pnie do uczytelnienia ekspozycji w krypcie. Na zewn?trzu zarysu posadzki, wzd?u? trzech ?cian wn?trza zbudowano chodnik - galeri? dla zwiedzaj?cych, wykonan? z p?yt betonowych na nasypie ziemnym, ze ?ciank? oporow?, a cz??ciowo w formie mostku nad niektórymi reliktami. W krypcie eksponowane s? relikty wczesno?redniowiecznych budowli z XII wieku,  XI wieku, z ok. roku 1000 i z wieku X.

Budowla druga, równie? przedroma?ska, nazywana pierwsz? katedr? lub pierwsz? katedr? Chrobrego  wykazywa?a podobne acz nieco mniejsze odchylenie jak budowla pierwsza. Jej bry?a zosta?a rozplanowana i wzniesiona po rozbiórce poprzedniej, bez wykorzystania jej fundamentów. D?ugo?? katedry wynosi?a oko?o 33,5 m a szeroko?? 18,5 m. W czasie prac archeologicznych ods?oni?to fragmenty jej apsydy i ?cian pó?nocnej i po?udniowej. Zbudowana by?a z kamieni spojonych glin? i materia?u rozbiórkowego z ko?cio?a przedroma?skiego. Z budowli tej odnaleziono detale architektoniczne jak granitowa baza  kolumny i fragmenty archiwolty. Uznaje si?, ?e by?a trójnawow? bazylik? filarow? bez transeptu ze sklepion? krypt? o czterech filarach i wie?ami w cz??ci wschodniej. Zosta?a zniszczona podczas wojen z Czechami i zawieruchy zwi?zanej z reakcj? poga?sk?.

W drugiej po?owie XI wieku na miejscu pozosta?o?ci tego ko?cio?a zbudowano kolejny - tym razem ju? roma?ski i dok?adnie orientowany wzd?u? osi wschód-zachód, nazywany katedr? hieronimowsk? lub drug? katedr? Kazimierza Odnowiciela, który mia? by? jej fundatorem. By?a trójnawow? bazylik? z ma?ym transeptem i jednonawowym prezbiterium zako?czonym apsyd?. Ca?o?? za?o?enia mia?o zewn?trzn? d?ugo?? 41,0 m i szeroko?? 24,5 m. We wschodnich ?cianach transeptu mog?y by? ma?e apsydy. We wn?trzu przesklepiono tylko apsyd? i mo?e chór. Transept i nawy najpewniej by?y kryte stropem drewnianym.  Pod apsyd? ulokowano niewielk? krypt?. ?ciany budowli wykonano z ciosów i kostki z szarego granitu. Zachowa?y si? z niej znowu tylko niewielkie relikty: fragmenty apsydy oraz po?udniowego ramienia transeptu. Wg bada? ko?ció? posiada? krypt?, która najprawdopodobniej mia?a mie?ci? relikwie ?w. Wincentego, sprowadzone przez biskupa Hieronima.

Osiadanie gruntu i p?kanie ?cian by?y przyczyn? przebudowy budowli. Katedra nazywana walterowsk? by?a w?a?ciwie nowym obiektem i zosta?a zbudowana z ciosów kamiennych w uk?adzie trójnawowej bazyliki z transeptem, zachodnimi wie?ami, zamkni?t? pó?kolist? apsyd?, ze sklepion? krypt? pod prezbiterium. Do jej wzniesienia wykorzystano szereg kamiennych detali architektonicznych z poprzednich budowli, co widoczne jest w murach i ?cianach fundamentów. Jej d?ugo?? wynosi?a 48,5 m, szeroko?? transeptu 24,5 m, a promie? apsydy ok. 2,25 m. Sylwetk? budowli mo?na zobaczy? na piecz?ci biskupa ?yros?awa. Wzniesiona zosta?a ok. 1158 r. Zachowa?y si? z niej partie ?cian przede wszystkim apsydy, fragmenty kolumn wtórnie u?yte w budowli gotyckiej, pos?g Jana Chrzciciela, patrona katedry (rze?ba znajduj?ca si? obecnie przy nawie pó?nocnej to kopia, orygina? mo?na zobaczy? w pobliskim muzeum diecezjalnym) i kilka trzonów kolumnowych zdobionych g??boko ci?tym ornamentem rombowym, u?ytych przy budowie obecnego portalu wej?ciowego pochodz?cego z 1465 r.

Relikty wszystkich tych czterech budowli kryje obecna gotycka katedra pw. ?w. Jana Chrzciciela, wznoszona w dwóch fazach: w latach 1244-1272 powsta?o prezbiterium z obej?ciem, a w 1326-1341 korpus nawowy. W XV wieku dobudowano zachodnie wie?e. Kaplice dostawione po obu stronach prezbiterium pochodz? z okresu baroku.

Odkryte w trakcie bada? archeologicznych detale architektoniczne jak pochodz?ce z drugiej katedry dwustopniowa g?owica oraz fragment fryzu w postaci p?yty z dekoracj? czworoli?cia eksponowane s? w rezerwacie archeologicznym, podobnie jak nieokre?lonej datacji fragment p?askorze?by z motywem zwierz?cia.

Kilka roma?skich trzonów kolumnowych z katedry walterowskiej u?yto wtórnie przy budowie obecnego portyku zachodniego w 1465. S? to: trzon kolumny (?rednica 23 cm, wysoko?? 203 cm) ozdobiony ornamentem rombowym z motywem krzy?a palmetowego, dwa trzony kolumn (?rednica 31 cm, wysoko?? 200 cm) zdobione reliefowym ornamentem rombowym z motywem rozety, trzon kolumny (?rednica 25 cm, wysoko?? 360 cm) ozdobiony reliefowym ornamentem rombowym z motywem lilii i dolny fragment trzonu kolumny ozdobiony reliefowym ornamentem rombowym z motywem lilii (?rednica 25 cm, wysoko?? 125 cm).

Kamienny lew strzeg?cy wrót do katedry jest starszy ni? roma?skie pozosta?o?ci katedry. Znamionuje warsztat wykonuj?cy kamienne rze?by dla budowli w okolicach ?l??y.

Wczesnogotyckie prezbiterium obecnej katedry murowane jest z ceg?y w uk?adzie wendyjskim z cz??ciowym u?yciem do fundamentów i cz??ci konstrukcyjnych i dekoracyjnych granitu oraz piaskowca tak?e z rozbiórki starszego prezbiterium. Ma posta? trójnawowej bazyliki z prostok?tnym obej?ciem. Nawa g?ówna jest trójprz?s?owa ze sklepieniem ?ebrowym sze?ciodzielnym, wspartym na nadwieszonych s?u?kach i zewn?trznych ?ukach oporowych, nawy boczne i wschodnia cz??? obej?cia ze sklepieniami krzy?owo-?ebrowymi na s?u?kach filarów mi?dzynawowych i przy?ciennych. Zró?nicowane g?owice filarów i wsporniki dekorowane s? p?askorze?bionymi motywami ro?linnymi i figuralnymi. Ten detal architektoniczny wykazuje formy romanizuj?ce. W ko?cu XIII wieku wzniesiono dwie wschodnie wie?e nad naro?nymi prz?s?ami obej?cia prezbiterium, posiadaj? one równie? fragmenty murów w uk?adzie wendyjskim.



Informacje praktyczne

N: 51.114167
E: 17.046111

pl. Katedralny 18
50-329 Wroc?aw

dolno?l?skie
Wroc?aw

galerii: 1, na stronach: 1



    Usytuowanie obiektu

    Pozostaw komentarz

    Kod antyspamowy
    aaa

    Komentarze

    komentarzy: 0, na stronach: 0