Informacje o obiekcie

Na fot. Kościół św. Marcina w Opatowie

Kraków, Zespó? klasztorny dominikanów

  

Zespó? klasztorny z?o?ony z ko?cio?a i usytuowanych po pó?nocnej stronie zabudowa? klasztornych, b?d?cych obecnie rozleg?ym za?o?eniem urbanistyczno - architektonicznym, skupionym wokó? trzech wirydarzy, ró?ni?cych si? wielko?ci?, kszta?tem i struktur? przestrzenn?.

Opis obiektu

Zespó? klasztorny z?o?ony z ko?cio?a i usytuowanych po pó?nocnej stronie zabudowa? klasztornych, b?d?cych obecnie rozleg?ym za?o?eniem urbanistyczno - architektonicznym, skupionym wokó? trzech wirydarzy, ró?ni?cych si? wielko?ci?, kszta?tem i struktur? przestrzenn?.

Przed 1241 r. dominikanie u?ytkowali kamienn?, roma?sk? ?wi?tyni? pw. ?w. Tomasza, po?o?on? na terenie obecnych zabudowa? klasztornych w okolicach ulicy Stolarskiej. Po zniszczeniu tego ko?cio?a i istniej?cych zabudowa? klasztornych w wyniku najazdu mongolskiego, rozpocz?to budow? ko?cio?a pw. ?wi?tej Trójcy, która jest budowl? gotyck? z elementami roma?skimi we wczesnogotyckim prezbiterium, zbudowanym w latach 1241–1251 a uko?czonym najpó?niej w r. 1257.

Pod prezbiterium, które pocz?tkowo stanowi?o samodzieln? ?wi?tyni?, znajduje si? roma?ska krypta. Pierwotny uk?ad przestrzenny krypty, jako prostok?tnego pomieszczenia o wymiarach 9,5 x 7 m, z centralnie usytuowanym okr?g?ym filarem wspieraj?cym cztery prz?s?a sklepienia kolebkowo-krzy?owego, zosta? wtórnie zaburzony przez wprowadzenie dodatkowych elementów konstrukcyjnych, celem przej?cia obci??e? kolejnych o?tarzy stawianych w prezbiterium. Krypta pod prezbiterium jest jedn? z pierwszych struktur murowanych w Ma?opolsce, wykonanych prawie w ca?o?ci z nowego materia?u budowlanego, jakim w 2. ?w. XIII w. sta?a si? ceg?a ceramiczna.
 
Na skutek licznych przebudów pierwotny kszta?t prezbiterium uleg? znacznemu zatarciu. Obiega je fryz arkadkowy, we wschodniej fasadzie widoczne s? trzy zamurowane okienka. W zakrystii, od pó?nocy znajduje si? masywna przypora. Przy wej?ciu do ko?cio?a, po bokach zachodniego portalu gotyckiego wmurowano w?gary portalu XIII-wiecznego o cechach roma?skich prowadz?cego pierwotnie do prezbiterium z kru?ganków.

Ten pierwotny ko?ció? dominika?ski z po?owy XIII w. zosta? rozbudowany od strony zachodniej w czasach Leszka Czarnego i tak ukszta?towany przetrwa? ponad sto lat. W drugiej po?owie XIV wieku rozpocz?to jego przebudow?. Pierwotn? wysoko?? ko?cio?a wyznacza zachowany na murach prezbiterium, a widoczny od strony ulicy ?w. Gertrudy fryz arkadkowy. Przebudowa zwi?zana by?a z po?arem ko?cio?a, jaki mia? miejsce w 1462 roku. Podwy?szono wówczas naw? g?ówn? i prezbiterium, nadaj?c budowli kszta?t w pe?ni gotycki.

Z zabudowa? klasztornych najstarsze s? budynki okalaj?ce wirydarz pierwszy. Jest on najwi?kszy, ma kszta?t trapezu i otaczaj? go obecnie kru?ganki przekryte gotyckimi sklepieniami krzy?owo-?ebrowymi, tworz?c klasyczny zamkni?ty obwód, z?o?ony z czterech ramion, któremu nie towarzyszy jednak pe?ny obwód skrzyde?: do zachodu stykaj? si? tylko z furt? wzniesion? 1894 roku. Badania archeologiczne w latach 2012-2013 pokaza?y jednak, ?e skrzyd?o to istnia?o co wi?cej, znaleziono jego relikty.

Ustalono te? wtedy, ?e obecne XIV-wieczne kru?ganki poprzedza? wcze?niejszy obwód kru?ganków pó?noroma?skich o nieco w??szym trakcie, powsta?ych ju? ok. po?owy XIII wieku, by? mo?e jeszcze przed rokiem 1241. Na ten sam okres datowane s? relikty nieistniej?cego obecnie zachodniego skrzyd?a klasztoru oraz pieca do produkcji ceramiki budowlanej, których pozosta?o?ci odkryto pod poziomem zachodniego dziedzi?ca gospodarczego.

Podczas remontu konserwatorskiego w zachodniej ?cianie kru?ganków odkryto fragmenty archiwolty roma?skiego portalu i jego o?cie?a a na dziedzi?cu za t? ?cian? od wschodu relikty trzech ?cian magistralnych pomieszczenia, do którego prowadzi?. Relikty te datowane na lata 40-50. XIII wieku, s? unikatowym przyk?adem wczesnej architektury ceglanej w Krakowie, operuj?cej kszta?tkami ceglanymi, z których wznoszono bogato dekorowane elementy i detale architektoniczne.

Badania te ostatecznie obali?y hipotez?, wed?ug której pierwotna klasztorna zabudowa dominikanów krakowskich w XIII w. nie by?a skoncentrowana wokó? wirydarza, czyli nie przybiera?a formy klasycznego zamkni?tego claustrum.

Skrzyd?o pó?nocne, mieszcz?ce refektarz jest najstarsze, powsta?o jeszcze przed najazdem Tatarów w 1241 roku. Refektarz zbudowany zosta? w latach trzydziestych XIII. Jest to budowla roma?ska z ciosów, w wy?szych partiach z ceg?y w uk?adzie wendyjskim. Pod refektarzem znajduje si? dwunawowa krypta. W ?cianie po?udniowej zachowa? si? roma?ski portal oraz 3 okna, we wschodniej równie? 3 okienka w kondygnacji szczytowej oraz jedno w parterowej i fragment rozety.

Do refektarza od zachodu przylega niewielkie prostok?tne ceglane pomieszczenie w ?cianie po?udniowej posiadaj?ce zachowane 3 wczesnogotyckie okna.

Skrzyd?o wschodnie powstawa?o ju? od ok. po?owy XIII wieku, na pewno wcze?niej ni? ko?ció?, nie jest bowiem wzgl?dem niego usytuowane prostopadle. Najbardziej czyteln? pozosta?o?ci? najstarszej fazy skrzyd?a wschodniego jest ceglana ?ciana z biforium i reliktem portalu zachowana w ?cianie zachodniej obecnej zakrystii.

Skrzyd?o wschodnie mie?ci kapitularz, zbudowany z ceg?y w uk?adzie wendyjskim, pocz?tkowo na planie prostok?ta, w XIV wieku przed?u?ony w kierunku wschodnim i zamkni?ty trójbocznie. Posiada portal przekszta?cony w XIV wieku.

Kolejnym elementem budynkiem skrzyd?a wschodniego jest budynek zwany Skarbcem z po?owy XIII-wieku. Zbudowany z ceg?y w uk?adzie wendyjskim z lizenami w naro?ach. Wewn?trz, w po?udniowej ?cianie zachowane s? 2 roma?skie okna z maswerkami oraz relikty sklepienia.

Do Skarbca od pó?nocy przylega znacznie d?u?szy od niego ku wschodowi wczesnogotycki budynek, tzw. Gimnazjum ?w. Jacka. Z pierwszego etapu budowy w najlepszym stanie zachowa?a si? w nim ?ciana po?udniowa z zarysem okna. Wewn?trz posiada tak?e ceglane partie roma?skie.
 
W latach 30. XIII w. na terenie klasztoru dominika?skiego w Krakowie uruchomiono produkcj? ceramiki budowlanej i rozpocz?to wznoszenie pierwszych budowli ceglanych w centrum Krakowa: krypty pod prezbiterium i kapitularza w skrzydle wschodnim klasztoru.



Informacje praktyczne

N: 50.059450
E: 19.939264

ul. Stolarska 12
31-043 Kraków

ma?opolskie
Kraków

galerii: 1, na stronach: 1



    Usytuowanie obiektu

    Pozostaw komentarz

    Kod antyspamowy
    aaa

    Komentarze

    komentarzy: 0, na stronach: 0