Informacje o obiekcie

Na fot. Kościół św. Jana Chrzciciela w Siewierzu

Gniezno, Ko?ció? Wniebowzi?cia NMP i ?w. Wojciecha, Katedra Gnie?nie?ska

  

Obecnie gotycki, którego budow? rozpocz?to w 1343 a uko?czono w roku 1512, kryje w swoich podziemiach relikty trzech poprzednich, murowanych budowli, dwóch przedroma?skich i roma?skiej katedry.

Opis obiektu

Obecnie gotycki, którego budow? rozpocz?to w 1343 a uko?czono w roku 1512, kryje w swoich podziemiach relikty trzech poprzednich, murowanych budowli, dwóch przedroma?skich i roma?skiej katedry.

Pierwsza na miejscu zwanym teraz Wzgórzem Lecha by?a przedroma?ska rotunda z lat 70. X wieku. Pozosta? z niej fragment kolistego muru o ?rednicy 8 m z okrzesków granitowych, znajduj?cy si? w podziemiach, na ?rodku trzeciego licz?c od zachodu prz?s?a obecnej nawy g?ównej. Pochowano w niej D?brówk?, ?on? Mieszka I.

Nawarstwiaj?ce si? na pozosta?o?ciach tej rotundy relikty konstrukcji prostok?tnej, interpretuje si? obecnie jako pierwsz? konfesj?, stanowi?c? miejsce pochówku ?w. Wojciecha, którego pogrzeb i konsekracja nast?pi?y w roku 999 roku.

Konfesja ta po?o?ona jest w ?rodku pó?niejszej trójnawowej bazyliki, budowli drugiej, z której zachowa?y si? tylko zarysy trójapsydowej partii wschodniej. By?a to katedra przedroma?ska, która jak si? s?dzi, zast?pi?a wcze?niejsz? katedr? drewnian? i powstawa?a w latach 1018 (po po?arze) - 1025 (koronacja Boles?awa Chrobrego). Mo?na domniemywa?, ?e zosta?a znacz?co zniszczona w 1038 podczas najazdu Brzetys?awa.

Na jej miejscu wkrótce powsta?a w swym zasadniczym zr?bie w II ?w. XI w. (przed 1064 r. - pierwsza konsekracja) budowla trzecia, w stylu roma?skim. By?a ostatecznie trójnawow? bazylik? z wie?ami zachodnimi. W IV ?w. XI zburzono jej apsyd? g?ówn? i zbudowano now?, wyd?u?aj?c budowl? ku wschodowi (ok. 1097 r. - ponowna konsekracja) co by?o spowodowane odrodzeniem kultu ?w. Wojciecha i potrzeb? wzniesienia bardziej okaza?ej konfesji. Wtedy te? zapewne powsta?y wie?e zachodnie. Z tej budowli zachowa? si? ci?g fundamentów na ca?ej d?ugo?ci budowli oraz fragmenty granitowych murów przyziemia, w niektórych miejscach ods?oni?tych spod tynku.

Oko?o roku 1150 powsta?a kolejna, IV ju? wersja konfesji, stan??a ona bli?ej o?tarza, wtedy te? powsta?y s?ynne drzwi z br?zu, z zapewne okaza?ym portalem, z którego zachowa? si? jedynie fragment ozdobnej archiwolty.

W 1220 r. roku zawali?a si? wie?a pó?nocna ko?cio?a, co spowodowa?o odbudow? pomieszczenia mi?dzywie?owego i samej wie?y, któr? odbudowano w cegle, przyziemia za? sklepiono. W przyziemiu tym zachowa?y si? 2 rozglifione okienka widoczne tylko od wewn?trz oraz wtórnie u?yte ciosy w zewn?trznych partiach przyziemia.

Drzwi z br?zu nazywane Drzwiami Gnie?nie?skimi to jeden z najcenniejszych zabytków polskiej sztuki roma?skiej. Umieszczone s? w gotyckim portalu wej?cia po?udniowego do katedry. Skrzyd?a odlane z br?zu ok. 1170 roku s? nierównej wielko?ci, jedno z nich jest odlane w ca?o?ci, drugie sk?ada si? z 24 zlutowanych cz??ci. Powierzchnia ka?dego z nich podzielona jest na 9 kwater, w których widniej? p?askorze?by ze scenami z ?ycia i ?mierci ?w. Wojciecha. Skrzyd?a obramowane s? bordiur? z wici? ro?linn? oraz z wplecionymi motywami figuralnymi i zoomorficznymi.

Pod koniec XII wieku powsta?y w katedrze ceramiczne posadzki, których odnaleziono liczne fragmenty.

Z katedr? gnie?nie?sk? zwi?zanych jest szereg innych roma?skich zabytków sztuki. Wspomnie? tu trzeba o s?ynnej g?ówce z katedry gnie?nie?skiej. To rze?ba wykonana z gipsu, o zaledwie 8.6 cm wysoko?ci, stanowi?ca pierwotnie fragment polichromowanej dekoracji reliefowej katedry roma?skiej. Datowana na wiek XII. Znaleziona w podziemiach katedry gnie?nie?skiej.

W podziemiach znajduje si? p?yta nagrobkowa, inskrypcyjna. Pochodzi ze zbudowanego z kamieni grobowca o nieznanej formie, po?o?onego w nawie pó?nocnej, równolegle do osi budowli, na zewn?trz apsydy ko?cio?a Boles?awa Chrobrego. Prostok?tna, wykonana z zaprawy gipsowej, zachowana we fragmencie o d?ugo?ci 120-132 cm i szeroko?ci 66-69 cm. Datowana na I ?w. XI wieku. Odkryta w 1959 roku. Obecnie in situ, jako element ekspozycji w podziemiach katedry.

Podczas prac archeologicznych, niefachowo niestety prowadzonych w latach 30. XX wieku odkryto w katedralnych grobowcach szereg przedmiotów.

Z grobu Y pochodzi kielich i o?owiana krzywa?? pastora?u; z grobu X pier?cie? z szafirem, enkolpion ze z?otym ?a?cuchem i krzywa?? pastora?u wykonana z br?zu, kuta, grawerowana, z?ocona i ozdobiona koralami, posiadaj?ca form? wici ro?linnej b?d?cej symbolem ?aski Aarona; z grobu V plakieta emaliowana z wyobra?eniem ?w. Tomasza; z grobu T plakieta emaliowana z wyobra?eniem ?w. Paw?a. W jednym z grobów, dzi? nie wiadomo niestety w którym znaleziono tak?e ko?ciany rdze? krzywa?ni pastora?u.

Z roma?skiej katedry zachowa?o si? tak?e ok. 30 drobnych fragmentów witra?y ze szk?a barwionego ze ?ladami malowania o ornamentyce ro?linnej i geometrycznej. S? to najstarsze fragmenty witra?y w Polsce, datowane na XI w.

Katedra usytuowana jest na Wzgórzu Lecha u wylotu ul. Tumskiej, prowadz?cej do Rynku. Od strony po?udniowej przed ko?cio?em rozci?ga si? niewielki plac z pomnikiem Boles?awa Chrobrego. Od zachodu teren ogranicza stroma skarpa, od wschodu s?siaduje z zabudow? miejsk?, a od pó?nocy z zespo?em kanonii, ko?cio?em ?w. Jerzego i dzwonnic?.



Informacje praktyczne

N: 52.536679
E: 17.592761

Wzgórze Lecha
62-200 Gniezno

wielkopolskie
gnie?nie?ski

Pozostaw komentarz

Kod antyspamowy
aaa

Komentarze

komentarzy: 0, na stronach: 0