Słownik

Na fot. Kościół św. Jakuba w Mieronicach

ambit

Obejście prezbiterium, oddzielone od niego ścianami lub arkadami, często z wieńcem kaplic.

antepedium

Płyta lub tkanina zasłaniająca od przodu dolną partię ołtarza (tj. stipes).

antyfona

Krótkie zdanie wyrażające jakąś myśl pobożną a poprzedzające psalmy lub kantyki lub następujące po nich, śpiewanych przed dwa chóry na przemian.

antyfonarz

Pierwotnie zawierał śpiewy chóralne wykonywane podczas mszy św. Od IX w. dla tego typu ksiąg ustaliła się nazwa graduał. Antyfoniarz nie zniknął jednak jako księga, nazwa została zarezerwowana dla śpiewów wykonywanych chórowo na innych nabożeństwach poza mszą św.

apsyda

Półkolista nisza otwarta do wnętrza, zamykająca nawę, prezbiterium, transept lub kaplicę.

architraw

Pozioma belka spoczywająca na kolumnach.

archiwolta

Łuk, lub kilka łuków wieńczących portal.

arkada

Pojedynczy łuk lub ciąg łuków opartych na kolumnach lub filarach.

armarium

Pomieszczenie klasztorne służące do przechowywania ksiąg.

aspersorium

Inaczej kropielnica, kamienne lub metalowe naczynie ze święconą wodą, umieszczone na trwale w przedsionku kościoła (kruchcie), czasem także jako zagłębienie w ścianie mające formę naczynia.

auditorium

Sala w klasztorze służąca zakonnikom do omawiania i ustalania spraw codziennych.

aurifrisium

Pasmanteryjna taśma do obszywania skrajów tkaniny.

baza

Podstawa kolumny lub filara.

belka tęczowa

Poprzeczna belka ustawiona na filarach łuku tęczowego, często zwieńczona krucyfiksem, lub figurami.

benedykcja

Błogosławieństwo.

benedykcjonał

Księga liturgiczna kościoła katolickiego powstała w X wieku, zawierająca zbiór formuł uroczystego biskupiego błogosławieństwa udzielanego we mszy po Pater noster i embolizmie. Formuły te z powodu wzrastającej liczby wyodrębniono z sakramentarzy i pontyfikatów.

biblia

Inaczej Pismo Święte, zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie w językach hebrajskim, aramejskim i w greckim uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska - Tanach - obejmuje księgi Starego Testamentu.
Poszczególne tradycje chrześcijańskie mają nieco inny kanon ksiąg świętych. Do IV wieku ne. nie było powszechnie przyjmowanego kanonu Biblii. Lokalne kościoły, jak i poszczególne regiony, miały do niego własne podejście.
Na Stary Testament składa się, w zależności od uznawanego kanonu:
39 ksiąg - kanon hebrajski, uznawany przez żydów i wyznania protestanckie,
46 ksiąg - kanon katolicki, lub 47, jeśli za odrębną księgę uznać List Jeremiasza,
49 ksiąg - kanon prawosławny (lub więcej, w zależności od lokalnego kultu.
Księgi Starego Testamentu chrześcijanie dzielą na:
księgi historyczne,
księgi profetyczne,
księgi dydaktyczne.
Dla chrześcijan, uznających świętość Starego Testamentu, podstawowe znaczenie ma również Nowy Testament, spisany w języku greckim, przynajmniej w decydującej części, w drugiej połowie I wieku ne. Treścią Nowego Testamentu jest ewangelia, czyli "Dobra Nowina", o królestwie Bożym i o zbawieniu głoszona przez Jezusa Chrystusa i jego uczniów, a także dzieje pierwszych gmin chrześcijańskich.
Judaizm i islam nie uznają Nowego Testamentu za pisma święte, chociaż islam uważa Jezusa Chrystusa za proroka, a Koran powtarza niektóre opisy Ewangelii.
Nowy Testament składa się z 27 ksiąg:
Cztery Ewangelie - zapis życia i nauczania Jezusa Chrystusa, w tym trzy Ewangelie synoptyczne:
Ewangelia Mateusza,
Ewangelia Marka,
Ewangelia Łukasza,
oraz Ewangelia Jana.
Dzieje Apostolskie - księga opisująca początki Kościoła, po wniebowstąpieniu Jezusa, ukazane na tle działalności niektórych apostołów (św. Piotr, św. Paweł, św. Jakub Starszy i Młodszy).
Księgi dydaktyczne - zbiór listów pisanych przez apostołów: 13 listów Pawła z Tarsu.
List do Hebrajczyków (powstały prawdopodobnie w środowisku Pawłowym, skierowany do jednej z gmin judeochrześcijańskich, prawdopodobnie w Jerozolimie).
7 listów powszechnych (św. Jakuba, 1 i 2 św. Piotra, 1, 2 i 3 św. Jana, św. Judy Tadeusza).
Apokalipsa, zwana też Objawieniem świętego Jana - księga prorocka.
Biblia jest oczywiście najważniejszą księgą kościelną. W kodeksach średniowiecznych występuje w dwóch wersjach jako Itala czyli Vetus latina - były to przekłady z greckiego istniejące już od II wieku i jako tzw. Vulgata (nazwa pochodzi z końca XV w.) - przekład dokonany przez św. Hieronima w r. 383 i w kościele zachodnim powszechnie przyjęty jako obowiązujący. We wczesnym średniowieczu do rzadkości należą rękopisy zawierające całe Pismo Święte tj. Stary i Nowy Testament.

biforium

Dwudzielne okno, którego podział wyznacza wewnętrzna kolumienka.

blenda

Ślepa arkada o formie płytkiej wnęki imitującej okno.

boniowanie

Dekoracyjne wykończenie krawędzi oraz lica ciosu kamieni podkreślające ich układ.

bordiura

Dekoracyjne obramowanie przedmiotu, w książce rękopiśmiennej lub drukowanej zwana inaczej winietą ramkową.

cegła palcówka

Typ historycznej cegły, już raczej gotyckiej, której nazwa pochodzi od podłużnych śladów po palcach pozostawianych przez formierza na zewnętrznej powierzchni cegły. Ślady te służyły odprowadzeniu wody z powierzchni, na której układano cegłę. Palcówka w odróżnieniu od innych tradycyjnie formowanych cegieł gotyckich była cegłą bardzo dobrze wypaloną. Właśnie ze względu na jej twardość oraz podłużne żłobienia na powierzchni górnej, cegłę palcówkę używano jako materiał do okładzin gotyckich murów.

cegła zendrówka

Cegła ceramiczna wypalona do granicy zeszklenia. Jej powierzchnie są błyszczące i ciemniejsze niż cegły zwykłej. Stosowana do budowy fundamentów i mocno obciążonych filarów. W okresie gotyku wykorzystywana często w celach dekoracyjnych do tworzenia geometrycznych wzorów urozmaicających powierzchnie ceglanych ścian.

cellarium

Magazyn klasztorny.

chór

Część kościoła przeznaczona dla duchowieństwa, będąca przedłużeniem nawy głównej. Inaczej prezbiterium.

claustrum

Inne określenie klasztoru.

dormitorium

Sypialnia klasztorna.

droleria

Motyw dekoracyjny w postaci małych scenek figuralnych lub zwierzęcych, nacechowanych fantazją, humorem, groteskową deformacją i karykaturą.

dyptych

Pierwotnie słowo to oznaczało używane przez starożytnych Greków i Rzymian tabliczki do notowania. Później określano tą nazwą znajdujące się w każdym kościele tabliczki, na których zapisywane były imiona wyczytywane w czasie Eucharystii z ambony. Zawierały imiona darczyńców, zasłużonych członków gminy, miejscowego biskupa i niektórych innych hierarchów, świętych, męczenników i zmarłych zasłużonych dla wspólnoty. W kościołach wschodnich były używane do XV, a w zachodnim – do około XII wieku.

enkolpion

Kapsuła o różnym kształcie, często krzyża, noszona na piersiach przez chrześcijan, zawierająca relikwie lub cytaty z Pisma Świętego. Szczególnie rozpowszechniony na obszarach oddziaływania kościołów wschodnich.

ewangeliarz

Księga liturgiczna zawierająca pełny tekst czterech ewangelii, przeznaczonych do czytania lub śpiewania podczas mszy św.

ewnagelsitarz

Księga liturgiczna zawierająca wybrane fragmenty czterech ewangelii (perykopy), przeznaczone do odczytywania lub śpiewania podczas mszy św.

filigran

Technika złotnicza polegająca na zdobieniu lub wykonywaniu całego przedmiotu z cienkich drucików ułożonych w ażurową siatkę.

floratura

Rozwinięty ornament roślinny wypełniający jeden lub kilka marginesów zdobionej karty.

franciszkanie

Zakon założony w 1209 roku przez Franciszka z Asyżu, zwanego także Biedaczyną z Asyżu. Był to tzw. I zakon franciszkański. W 1212 r. Franciszek założył zakon klarysek (tzw. II zakon franciszkański), a w 1221 r. - zakon dla ludzi świeckich (tzw. III zakon franciszkański, od 1978 r. jego nazwa brzmi Franciszkański Zakon Świeckich).
29 listopada 1223 r. papież Honoriusz III bullą "Solet annuere" zatwierdził napisaną przez Franciszka regułę zakonną franciszkanów, która zakładała ubóstwo, życie jedynie z jałmużny, pokorę, głoszenie słowa Bożego i nawoływanie do pokuty. Duchowość członków zgromadzenia wypływać miała z Ewangelii i osobowości założyciela.
Do Polski franciszkanie przybyli z prowincji saskiej tj. z Niemiec i Czech w trzydziestych latach XIII wieku. W 1236 r. założyli dom zakonny we Wrocławiu, a potem w Krakowie (1237), Inowrocławiu (1238), Toruniu (1239) i Szczecinie (ok. 1240).
W 1239 r. doszło do wyodrębnienia z prowincji saskiej franciszkanów - nowej czesko-polskiej prowincji. Jak w całym chrześcijaństwie, tak i na ziemiach polskich zwiększenie liczby klasztorów zmusiło zakon do tworzenia mniejszych okręgów, zwanych kustodiami.
W latach czterdziestych XIII wieku powstały klasztory w Opolu. Złotoryi, Zgorzelcu i Budziszynie. W połowie XIII w. franciszkanie utwierdzili się już mocno ze swymi mniej więcej 9 klasztorami na ziemiach polskich. Ich działalność przyczyniła się znacząco do chrystianizacji obyczajów ludności polskiej. Druga połowa wieku przyniosła im dalszy, bardzo intensywny rozwój.
Na Śląsku w 1284 r. obok wrocławskiego istniały już klasztory w Świdnicy, Środzie, Nysie, Namysłowie, Brzegu, Ziębicach. Siedem domów liczyła też w tym samym czasie kustodia z siedzibą w Złotoryi: Złotoryja, Lubań, Lwówek Śląski, Legnica, Żagań, Krosno i Zgorzelec. W kustodii górnośląskiej znajdujemy klasztory w Opolu, Głogówku, Bytomiu i Wodzisławiu.
W Małopolsce franciszkanie utworzyli w XIII w. 4 klasztory: Zawichost, Stary Sącz, Nowe Miasto Korczyn. Do kustodii małopolskiej zaliczano również dom w Radomsku na Ziemi Sieradzkiej, dokąd bracia przenieśli się po krótkim okresie istnienia konwentu w Brzeźnicy.
W kustodii kujawskiej franciszkanie mieli już dom w Inowrocławiu. Trzonem kustodii stała się jednak grupa klasztorów fundowanych przez księcia Bolesława Pobożnego i jego żonę Jolantę: w Kaliszu (1257) Gnieźnie (1259), Obornikach (1259), Śremie (1270) i Pyzdrach (1277). Tzw. okręg pruski franciszkanów u schyłku XIII w. liczył 4 klasztory - w Toruniu, Chełmnie, Braniewie i Nowem.
Kustodia szczecińska na obecnym obszarze ziem polskich obejmowała już przed 1290 r. 4 klasztory. Obok Szczecina były Pyrzyce, Gryfice i najprawdopodobniej Choszczno.
Listę klasztorów na obecnych polskich ziemiach uzupełniało Kłodzko w kustodii hralowo-hradeckiej.
Ogółem na obszarze odpowiadającym dzisiejszemu terytorium Polski mamy więc u schyłku XIII w. ok. 40 klasztorów franciszkańskich.

fraternia

Miejsce wspólnej pracy zakonników w klasztorze.

fresco secco

Inaczej al secco, technika malarska polegająca na pokrywaniu suchego tynku farbami zmieszanymi z wodą. Stosowana do XV wieku.

galon (tkaniny)

Taśma do obszywania skrajów tkaniny, pleciona z nitek metalowych, metalizowanych, jedwabnych lub bawełnianych.

graduał

W katolicyzmie księga liturgiczną, zawierająca śpiewy mszalne.

hodegetria

Najstarszy i najbardziej rozpowszechniony we wczesnym średniowieczu typ ikonograficzny przedstawienia Matki Boskiej z Dzieciątkiem na ręku, jako Przewodniczki wskazującej na Chrystusa.

holkiel

Półokrągłe wyżłobienie detalu architektonicznego.

infirmeria

Pomieszczenie klasztorne przeznaczone dla chorych zakonników.

intaglio

Szlachetny lub półszlachetny kamień ozdobiony wklęsłym reliefem. Początkowo nie pełniło roli wyłącznie dekoracyjnej, jego odcisk w glinie lub miękkim wosku służył do pieczętowania dokumentów. Antyczne intaglia były przeważnie niewielkich rozmiarów a za czasów Cesarstwa Rzymskiego rzadko spotykano ryte kamienie o średnicy przekraczającej 2,5 cm.

kalifaktorium

Ogrzewalnia klasztorna, w średniowieczu najczęściej jedyne ogrzewane pomieszczenie w klasztorze.

kapitała

Podstawowa i pierwotna forma majuskuły. Wszystkie litery tego pisma są bardzo regularne, zachowują proporcje pomiędzy wysokością i szerokością, bez dodatków i uszczerbień. Przystosowane pierwotnie do kucia i rycia w twardym materiale. Stosowane do dzisiaj od VI w. pne. Do całych kodeksów używane do VII w., później stosowane tylko wyjątkowo do ksiąg kościelnych szczególnie uroczystym charakterze (napisany w nim jest np. Złoty kodeks pułtuski) oraz często do nagłówków i tytułów. Z czasem zaczęły funkcjonować dwie odmiany kapitały, określane jako kapitała kwadratowa - capitalis quadrata czyli monumentalna i kapitała wiejska - capitalis rustica. Kapitała kwadratowa naśladuje ryte pismo inskrypcji kamiennych i stara zachować jak najczęściej regularne kształty, kontrasty między grubszymi a cienkimi kreskami oraz kwadratową łamaną formę. Kapitała chłopska jest od kapitały kwadratowej drobniejsza, litery są wyższe i szczuplejsze a kreski lekko wygięte. Wspólną cechą obu kapitał jest brak odstępów między wyrazami i brak znaków interpunkcyjnych. Główny nacisk pisma położony jest na wrażenie estetyczne.

kapitularz

Sala w klasztorze przeznaczona do zebrań zakonników.

klauzura

Ściśle określona część budynków zespołu klasztornego, do której wstęp mają tylko członkowie danego zgromadzenia zakonnego.

kodeks

Forma książki powstała z kilku składek (najczęściej z 4), połączonych ze sobą grzbietami. Wywodzi się z rzymskich tabliczek do pisania, łączonych po dwie lub więcej. Powszechna dla rękopisów od czasu upowszechnienia się pergaminu.

kołtka

Zausznica wykonana z dwóch złączonych ze sobą tarczek o kształcie gwiaździstym lub okrągłym.

konwersi

W najstarszych zakonach kościoła katolickiego bracia zakonni "drugiej kategorii", przyjmowani najczęściej w wieku dojrzałym i nie posiadający żadnego wykształcenia, przeznaczeni do wykonywania prac fizycznych. Posiadali wszystkie prawa i obowiązki zakonników ale nie byli zobowiązani np. do odmawiania brewiarza.

krajka

Słowiański tekstylny wyrób dekoracyjny, służący do wykańczania i wzmacniania brzegów tkanin. Krajek używano jednak także do przepasania ubrań oraz jako różnego rodzaju opaski na włosy.

krużganek

Okalająca dziedziniec galeria utworzona przez arkady wsparte na ciągu filarów bądź kolumn.

księgi liturgiczne

Wszystkie podręczne księgi, służące w kościele przy odprawianiu służby bożej: przy mszy św., w godzinach kanonicznych, benedykcjach, udzielaniu sakramentów i skramentaliów i w innych ceremoniach kościelnych. Wyróżniamy sześć zasadniczych typów ksiąg liturgicznych: mszał, brewiarz, ordines, pontyfikał, rytuał i martyrologium.

kurrenta

Kapitała i uncjała były pismem kaligraficznym, ale jeśli rękopis nie wymagał większej staranności kaligraficznej, pismo zaczęło wtedy tracić cechy monumentalnej kapitały, a walory estetyczne ustępowały utylitarnej czytelności. Takie pospieszne pismo, jednak nie rezygnujące z klasycznych kształtów liter nazywane jest kurrentą.

kursywa

W piśmie nie przeznaczonym do wielokrotnego czytania lecz chwilowych potrzeb codzienności, pośpiech skryptora prowadzi do coraz większego spadek regularności i tworzenia dla liter nowych form. Pismo takie nosi nazwę kursywy. W wieku III i IV kursywa zaczyna tracić swój majuskułowy charakter i przechodzić do sytemu minuskułowego. Litery są powoli wtłaczane w system czteroliniowy, pojawiają się też ligatury tj. skłonność do łączenia z sobą liter sąsiednich.

lawaterz

Umywalnia klasztorna. Inne określenie: lawatorium.

lekcjonarz

Księga liturgiczna używana w kościele katolickim, zawierająca wybrane ustępy z Pisma Św. które były czytane lub śpiewane przy celebrze. Przeważająca część tych czytań pochodziła z Listów apostolskich lub Dziejów apostolskich. Te wybrane fragmenty tekstu Pisma Św. nazywano perykopami. Wykaz perykop na święta i dni całego roku był nazywany kapitularzem ewangelicznym. Lekcjonarz zawierający pełne teksty perykop, te z ewangelii jak i z Listów i Dziejów apostolskich nosił nazwę plenarium.

majuskuła

Pismo, którego każda litera posiada jednakową wysokość, czyli dające się wpisać pomiędzy dwie równoległe linie. Początkowo kute lub ryte. Jest rodzajem pisma przejętym przez Rzym od Etrusków. Występuje w trzech typach: kapitały, uncjały i kursywy. Przetrwało do naszych czasów jako tzw. duże litery (wersaliki).

minuskuła

Pismo, którego litery dają się wpisać pomiędzy cztery równoległe linie. Powstało z przekształceń majuskuły. Przetrwało do naszych czasów jako tzw. małe litery.

minuskuła karolińska

Pismo uniwersalne powstałe na dworze Karola Wielkiego.

mszał

Najważniejsza z ksiąg liturgicznych. Zawiera modlitwy, pieśni i czytania mszalne. Przed powstaniem mszału, wspomniane treści liturgiczne były zawarte w sakramentarzu, antyfoniarzu, lekcjonarzu i ewangeliarzu. W kościele katolickim ostateczna forma mszału jako jeden volumen wykształciła się na przełomie IX/X w.

niello

Metoda zdobienia przedmiotów metalowych, stosowana w złotnictwie, szczególnie popularna w średniowieczu. Wzór wyryty w metalu wypełnia się pastą złożoną z siarczków srebra, miedzi i ołowiu, a następnie poleruje w celu uzyskania ciemnego rysunku, kontrastującego z tłem.

nodus

Zgrubienie na trzonie łączącym czarę ze stopą kielicha.

opus emplectum

W architekturze obustronne oblicowanie muru regularnymi blokami ciosowymi i wypełnienie wnętrza łamanym kamieniem zalanym obficie zaprawą. Najbardziej rozpowszechniona technika stosowana w budowlach romańskich od XI do XIII wieku.

opus incertum

W architekturze jednorodny mur z płaskich kamieni łamanych zalewanych obficie zaprawą wapienną.

opus spicatum

W architekturze konstrukcja muru z budulca ułożonego w jodełkę

oratorium

Kaplica klasztorna.

ordines romani

W kościele katolickim księga zawierająca wskazówki dotyczące funkcji liturgicznych, ale bez samych modlitw.

palmeta

Dekoracyjny motyw w kształcie stylizowanego liścia palmy. Występował już w architekturze starożytnej Grecji, pochodzi ze sztuki Bliskiego Wschodu.

parlatorium

Rozmównica klasztorna, pomieszczenie przeznaczone do rozmów z osobami świeckimi.

perykopa

Fragment tekstu biblijnego przeznaczony do czytania i objaśniania podczas danego nabożeństwa.

pismo gotyckie

Pismo powstałe w XII w. Funkcjonowało w Polsce do XVII w., w Czechach, Danii i Norwegii do XIX w, w Niemczech do 1941, do dziś stosowane w niektórych kantonach Szwajcarii do dziś.

pismo łacińskie

Powstało z pisma greckiego i jest jego odmianą. Najstarsze jego inskrypcje pochodzą z Etrurii. Alfabet łaciński w swej najstarszej wersji obejmował 21 liter, o 3 mniej niż grecki. Przechodząc ewolucję w pierwszym stuleciu przed Chrystusem rozszerzył się do 24 liter i nie uległ już zmianie do końca imperium rzymskiego. Średniowiecze przyjęło wraz z całą kulturą rzymską także pismo łacińskie, które wytworzyło szereg typów graficznych.

pontyfikał

W kościele katolickim księga liturgiczna zawierająca modlitwy, przepisy czynności ceremonii i obrzędów odprawianych przez papieży, biskupów i opatów.

półuncjała

Szczególnie wrażliwa na wpływy kursywne okazała się uncjała z której w V w. ne. wyłonił się nowy typ pisma kaligraficznego o charakterze minuskułowym nazwany półuncjałą. Został ujęty w ryzy systemu czteroliniowego. Półuncjała zasadniczo różni się od kursywy minuskulnej estetycznym charakterem kaligraficznym i skromnym stosowanie skrótów i ligatur. Pułuncjala jako szybsza w pisaniu a równie estetyczna zaczęła stopniowo wypierać pismo majuskulne.

prezbiterium

Część kościoła przeznaczona dla duchowieństwa, będąca przedłużeniem nawy głównej. Inaczej chór.

psałterz

Wydana oddzielnie księga zawierająca psalmy biblijne, używana jako modlitewnik, śpiewnik, bądź też przeznaczona do celów liturgicznych.

refektarz

Jadalnia klasztorna.

repusowanie

Zdobienie wyrobów z blachy poprzez wybijanie na zimno wgłębień, dających po drugiej stronie wypukły wzór.

romański styl

Średniowieczny styl, w architekturze charakteryzujący się masywnością i przysadzistością budowli, addycyjnością brył z których budowla się składa, separatyzmem wnętrz, okrągłymi łukami i absolutną dominacją formy nad dekoracją. Inaczej romanizm. Pierwszy raz terminu sztuka romańska użył w 1818 normandzki archeolog, Charles Duherissiere w odniesieniu do architektury.

sakramentarz

Księga zwierająca najważniejsze modlitwy wypowiadane przez samego kapłana bez współudziału wiernych. Najstarsze sięgają Vi i VII wieku, a najbardziej rozpowszechnionym był tzw. sakramentarium gregorianum.

skryptorium

Pomieszczenie w klasztorze służące zakonnikom do przepisywania i iluminowania ksiąg.

spolium

Spolium (spolia) - w architekturze ponowne wykorzystanie starszego elementu architektonicznego (kolumny, kamiennego detalu itp.) w nowym budynku.

stauroteka

rodzaj relikwiarza, zazwyczaj w formie krzyża lub ikony.

system wiązany

Sposób kompozycji przestrzennej wnętrz budowli, gdzie na jedno przęsło nawy głównej przypadają dwa przęsła nawy bocznej. Stosowany w konstrukcjach późnoromańskich i gotyckich sklepień żebrowych opartych na planie kwadratu. Przestał być stosowany po wprowadzeniu sklepień opartych na planie prostokąta.

uncjała

Pismo majuskułowe powstałe w IV w. ne. z książkowej kapitały kwadratowej poprzez zaokrąglenia linii prostych i kantów. Różni się od niej lekkością i kształtem kilku liter, rozwinęła się szczególnie przy przejściu z papirusu na pergamin.

wątek

W architekturze sposób ułożenia cegieł lub kamieni w murze.

wątek ceglany

W architekturze sposób ułożenia główek i wozówek cegieł.

wątek gotycki

W architekturze sposób ułożenia główek i wozówek cegieł, składający się z modułów o dwóch powtarzalnych warstwach, w których na przemian układane są cegły główką i wozówką do lica muru. Przesunięcie spoin poprzecznych pionowych wynosi 1/4 długości cegły. Nazywany także wątkiem polskim.

wątek wendyjski

W architekturze sposób ułożenia główek i wozówek cegieł, składający się z modułów o dwóch powtarzalnych warstwach, w których dwie wozówki przedzielone są jedną główką. Przesunięcie spoin poprzecznych pionowych wynosi 1/4 długości cegły. Stosowany w XIII wieku, znikł ostatecznie w 1420 roku. Nazywany także wątkiem słowiańskim.

wirydarz

Wewnętrzny dziedziniec klasztorny z ogrodem, otoczony krużgankami skrzydeł zabudowań klasztornych.

zacheuszki

Znaki dedykacyjne w formie krzyża umieszczane na ścianach świątyni w miejscu jej namaszczenia przez biskupa, w trakcie poświęcenia kościoła.

zapona

Ozdobny element o charakterze klamry albo agrafy służący do spinania odzieży. Zapony średniowieczne były najczęściej koliste lub owalne i prawie zawsze dekorowane kamieniami szlachetnymi.

zespół klasztorny

Obiekt architektoniczny, w klasycznym średniowiecznym założeniu charakterystycznym dla kościoła katolickiego złożony z orientowanego kościoła, będącego centralnym punktem kompleksu i zabudowań klasztornych przylegających do kościoła od strony południowej. Otoczony krużgankami czworoboczny wirydarz zamknięty był od strony wschodniej m.in. kapitularzem, od południowej a więc znajdującej się naprzeciwko kościoła - refektarzem, a od zachodniej dormitorium i celami zakonnymi.

pojęć: 94, na stronach: 1

    Reklama


    client
    client